Tarihte Bugün-21 Ocak
Tarihte Bugün-21 Ocak - Ahmet Muhtar Paşa
Olaylar
Doğumlar
Ölümler
Özel Günler
Öne Çıkanlar
  • 1522 - Rodos'un Osmanlı Donanmasınca fethi.
  • 1774 - Osmanlı padişahı III. Mustafa öldü. I. Abdülhamit tahta çıktı.
  • 1774 - Pugaçov İsyanı: Kazak isyan önderi Pugaçev, idam edildi.
  • 1793 - Vatana ihanetten suçlu bulunan Fransa kralı XVI. Louis, giyotinle idam edildi.
  • 1899 - Opel ilk otomobilini üretti.
  • 1908 - New York Belediyesinin aldığı bir kararla, kadınların toplum içinde sigara içmeleri yasaklandı.
  • 1911 - İlk Monte Carlo Rallisi başladı.
  • 1919 - İrlanda Bağımsızlık Savaşı başladı.
  • 1921 - Şehit Mehmet Kamil'in Fransız askerleri tarafından süngü ile öldürüldü.
  • 1921 - İtalyan Komünist Partisi kuruldu.
  • 1925 - Arnavutluk Cumhuriyeti ilan edildi.
  • 1941 - II. Dünya Savaşı: Avustralya ve Birleşik Krallık birlikleri, Tobruk-Libya'ya saldırı başlattı.
  • 1942 - II. Dünya Savaşı: Kuzey Afrika Cephesi'nde Rommel'in, Sirenayka taarruzu.
  • 1943 - Varlık Vergisi ödemesinin son günüydü. Vergisini ödemeyen mükelleflerin ev ve iş yerlerindeki malları haczedildi, daha sonra da icra yoluyla satış yöntemiyle vergileri tahsil edildi.
  • 1946 - Türkiye İş Kurumu kuruldu.
  • 1951 - Kore'den ilk hasta ve yaralı kafilesi, Ankara'ya geldi.
  • 1952 - Ordu eski milletvekili ve mizah dergisi Akbaba'nın sahibi Yusuf Ziya Ortaç, Cumhuriyet Halk Partisi'nden istifa etti.
  • 1954 - İlk nükleer denizaltı Nautilus, Connecticut'ta denize indirildi.
  • 1958 - Lefkoşa'da taksim lehine gösteri yapan Kıbrıslı Türk gençlerine İngiliz askerleri müdahale etti; bir genç ağır yaralandı, altı kişi tutuklandı.
  • 1959 - Ulus gazetesinin Yazı İşleri Müdürü Ülkü Arman ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu birer yıl hapse mahkûm oldu; gazete bir ay süreyle kapatıldı. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun "Nalıncı Keseri" başlıklı yazısı dava konusu olmuştu.
  • 1967 - Türkiye Millî Talebe Federasyonu'nun beş yöneticisi tutuklandı. Sencer Güneşsoy, Baykan Kalaba, Naci Özdemir, Hüsnü Temiz, Kâzım Musa bir gün önce polis tarafından mühürlenen federasyon binasına girmek istemişlerdi.
  • 1970 - Jumbo-Jet Boeing 747 ticari seferlerine başladı.
  • 1972 - Cidde'ye yaptığı Hac seferinden dönen Marmara adlı THY uçağı, 5 kişilik mürettebatıyla düştü. Hostes Hülya Maviler yanarak öldü, diğerleri yaralı olarak kurtarıldı.
  • 1976 - Concorde, Londra-Bahreyn ve Paris-Rio de Janeiro hatlarında ticari uçuşlarına başladı.
  • 1977 - Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Jimmy Carter, Vietnam savaşı sırasındaki asker kaçaklarının hemen hepsini affetti.
  • 1981 - Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Doğan Öz'ü öldürmekten sanık sağ eylemci İbrahim Çiftçi, Ankara Sıkıyönetim Mahkemesince üçüncü kez ölüm cezasına çarptırıldı.
  • 1983 - İstanbul eski Belediye Başkanı Ahmet İsvan tahliye edildi. İsvan, Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) davasında yargılanmaktaydı.
  • 1985 - 1983'ten beri süren Yazarlar Sendikası davasında sanıklar beraat etti.
  • 1990 - Adnan Oktar ve müridi oldukları öne sürülen 66 erkek ve 68 kadın gözaltına alındı.
  • 1992 - İstanbul'da evlerde doğal gaz kullanılmaya başladı.
  • 1997 - Atatürkçü Düşünce Derneği, Başbakan Necmettin Erbakan hakkında konutta verdiği yemek daveti nedeniyle suç duyurusunda bulundu.
  • 1999 - Amerikan tarihinin en büyük uyuşturucu operasyonu: Sahil güvenlik kuvvetlerinin durdurduğu bir gemide 4.300 kg kokain ele geçirildi.
  • 2001 - Filipinler'de Devlet Başkan Yardımcısı Gloria Macapagal Arroyo, sokağın ve ordunun baskısıyla Joseph Estrada'nın yerine Devlet Başkanı oldu.
  • 2005 - İzmit İşletmesinin kapatılmasını protesto için fabrikaya kapanan SEKA işçileri, Kurban Bayramı'nı fabrikada geçirdi.
  • 2008 - Türkiye nüfusunun Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre, 2007 sonu itibarıyla 70 milyon 586 bin 256 kişi olarak açıklandı. Ülkede ikamet eden 98 bin 339 yabancı uyruklu sayısı düşüldüğünde, Türkiye'de yaşayan Türkiye vatandaşlarının sayısının 70 milyon 487 bin 917 kişi olduğu bildirildi.
  • 2010 - Ümit Boyner, TÜSİAD'ın yeni Başkanı seçilerek, TÜSİAD'ın tarihindeki ikinci kadın Başkanı oldu.
  • 2012 - Türkiye'de ilk yüz nakli gerçekleştirildi.
  • 63 - Claudia Augusta, Roma İmparatoru Nero'un İkinci karısı (ö. ?)
  • 1738 - Ethan Allen, Amerikalı çiftçi, iş adamı, Amerikan Bağımsızlık Savaşı kahramanı, filozof, yazar ve politikacı (ö. 1789)
  • 1743 - John Fitch, Amerikalı saat yapımcısı ve mucit (ö. 1798)
  • 1769 - Ignacio Allende, Yeni İspanya ordusuna bağlı asker (ö. 1811)
  • 1824 - Stonewall Jackson, Amerika Konfedere Devletleri generali (ö. 1863)
  • 1827 - Ivan Mikheevich Pervushin, Rus matematikçi (ö. 1900)
  • 1829 - II. Oscar, İsveç ve Norveç kralı (ö. 1907)
  • 1843 - Émile Levassor, Fransız mühendis (ö. 1897)
  • 1846 - Albert Lavignac, Fransız öğretmen, müzik teorisyeni ve besteci (ö. 1916)
  • 1848 - Henri Duparc, Fransız besteci (ö. 1933)
  • 1854 - Karl Julius Beloch, Alman tarihçi (ö. 1929)
  • 1858 - Mélanie Bonis, Fransız geç romantik dönem bestecisi (ö. 1937)
  • 1860 - Karl Staaff, İsveçli liberal politikacı ve avukat (ö. 1915)
  • 1866 - Marius Berliet, Fransız otomobil üreticisi (ö. 1949)
  • 1867 - Maxime Weygand, Fransız general (ö. 1965)
  • 1868 - Felix Hoffmann, Alman kimyager, mucit ve eczacı (ö. 1946)
  • 1869 - Grigori Rasputin, Rus keşiş (ö. 1916)
  • 1874 - René-Louis Baire, Fransız matematikçi (ö. 1932)
  • 1878 - Egon Friedell, Avusturyalı filozof, tarihçi, gazeteci, oyuncu, kabare sanatçısı ve tiyatro eleştirmeni (ö. 1938)
  • 1882 - Pavel Florensky, Rus Ortodoks ilahiyatçı, filozof, matematikçi ve fizikçi (ö. 1937)
  • 1882 - Tadeusz Makowski, Polonyalı ressam (ö. 1932)
  • 1883 - Oskar Baum, Çek müzik eğitimcisi ve yazarı (ö. 1941)
  • 1884 - Roger Nash Baldwin, Amerikalı insan hakları savunucusu (ö. 1981)
  • 1884 - Max Erwin von Scheubner-Richter, Alman siyasi aktivist (ö. 1923)
  • 1885 - Seishirō Itagaki, Japon asker ve siyasetçi (ö. 1948)
  • 1887 - Georges Vézina, Kanadalı profesyonel bir buz hokeyi kalecisi (ö. 1926)
  • 1892 - Şerif Muhittin Targan, Türk besteci, ud ve çello virtüözü ve portre ressamı (ö. 1967)
  • 1896 - Paula Hitler, Adolf Hitler'in kız kardeşi (ö. 1960)
  • 1897 - René Iché, Fransız heykeltıraş (ö. 1954)
  • 1898 - Ahmed Şah Kaçar, İran Şahı (ö. 1930)
  • 1905 - Christian Dior, Fransız moda desinatörü (ö. 1957)
  • 1906 - İgor Moiseyev, Rus koreograf ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Devlet Halk Dansları Topluluğu'nun kurucusu (ö. 2007)
  • 1912 - Konrad Emil Bloch, Amerikalı biyokimyacı ve Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi (ö. 2000)
  • 1922 - Telly Savalas, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 1994)
  • 1924 - Benny Hill, İngiliz oyuncu ve komedyen (ö. 1992)
  • 1924 - Şefika Ahundova, Azeri besteci (ö. 2013)
  • 1933 - Ahmet Oktay, Türk şair, yazar ve gazeteci (ö. 2016)
  • 1936 - Mithat Düden Camicioğlu, Türk roman yazarı
  • 1938 - Yıldırım Gürses, Türk besteci ve ses sanatçısı (ö. 2000)
  • 1943 - Dinçer Çekmez, Türk aktör ve tiyatro oyuncusu (ö. 2013)
  • 1941 - Plácido Domingo, İspanyol tenor
  • 1942 - Edwin Starr, Amerikalı müzisyen (ö. 2003)
  • 1949 - Ümit Aktan, Türk spor spikeri, gazeteci ve yazar
  • 1950 - Zelimhan Yakub, Azerbaycanlı şair ve siyasetçi (ö. 2016)
  • 1953 - Paul Gardner Allen, Amerikalı bilgisayar bilimcisi ve Bill Gates ile birlikte Microsoft'un kurucularından (ö. 2018)
  • 1956 - Geena Davis, Amerikalı sinema oyuncusu
  • 1958 - Enver Ercan, Türk şair (ö. 2018)
  • 1962 - Aysun Kocatepe, Türk pop müzik sanatçısı
  • 1963 - Mehmet Akarca, Türk hukukçu ve Yargıtay Başkanı
  • 1965 - Robert Del Naja, İngiliz müzisyen ve Massive Attack grubunun solisti
  • 1966 - Tuna Orhan, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
  • 1969 - Karina Lombard, Amerikalı sinema oyuncusu
  • 1970 - Alen Bokšić, Hırvat futbolcu
  • 1976 - Emma Bunton, İngiliz şarkıcı ve Spice Girls grubu üyesi
  • 1976 - Serdar Orçin, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu
  • 1983 - Maryse Ouellet, Kanadalı-Fransız profesyonel güreşçi
  • 1984 - Can Arat, Türk futbolcu
  • 1988 - Ashton Eaton, Amerikalı dekatlet
  • 1989 - Doğuş Balbay, Türk basketbolcu
  • 1531 - Andrea del Sarto, İtalyan ressam (d. 1486)
  • 1578 - Piyale Paşa, Osmanlı devlet adamı ve Kaptan-ı derya (d. 1515)
  • 1773 - Alexis Piron, Fransız şair ve oyun yazarı (d. 1689)
  • 1774 - III. Mustafa, Osmanlı'nın 26. padişahı (d. 1717)
  • 1775 - Yemelyan Pugaçov, Kazak lider (d. 1740 - 42)
  • 1789 - Paul Henri Thiry d'Holbach, Fransız filozof ve yazar (d. 1723)
  • 1793 - XVI. Louis, Fransa kralı (giyotinle idam) (d. 1754)
  • 1831 - Achim von Arnim, Alman şair (d. 1781)
  • 1851 - Albert Lortzing, Alman besteci, şarkıcı ve aktör (d. 1801)
  • 1870 - Alexander Herzen, Rus yazar ve düşünür (d. 1812)
  • 1871 - Jan Jacob Rochussen, Hollandalı politikacı (d. 1797)
  • 1872 - Franz Grillparzer, Avusturyalı trajedi yazarı (d. 1791)
  • 1888 - George Robert Waterhouse, İngiliz doğa tarihçisi (d. 1810)
  • 1891 - Jean-Louis-Ernest Meissonier, Fransız ressam ve illüstratör (d. 1815)
  • 1892 - John Couch Adams, İngiliz astronom (d. 1819)
  • 1892 - Charles de Lalaisse, Fransız taş baskıcı, tasarımcı ve ressam (d. 1811)
  • 1894 - Guillaume Lekeu, Belçikalı besteci (d. 1870)
  • 1909 - Mezîde Kadınefendi, II. Abdülhamid'in eşi (d. 1869)
  • 1914 - Theodor Kittelsen, Norveçli ressam (d. 1857)
  • 1919 - Gazi Ahmet Muhtar Paşa, Osmanlı devlet adamı, sadrazam ve asker (d. 1839)
  • 1924 - Vladimir İlyiç Lenin, Sovyetler Birliği'nin kurucusu (d. 1870)
  • 1937 - Udi Nevres Bey (Orhon), Türk besteci (d. 1873)
  • 1938 - Georges Méliès, Fransız film yapımcısı ve yönetmen (d. 1861)
  • 1938 - David Ryazanov, Rus Marksist ve Marksist kuramcı (d. 1870)
  • 1942 - Dorothy Wall, Yeni Zelandalı-Avustralyalı yazar ve çizer (d. 1894)
  • 1950 - George Orwell, İngiliz yazar (d. 1903)
  • 1959 - Cecil B. DeMille, Amerikalı sinema yönetmeni (d. 1881)
  • 1960 - Emin Sazak, Türk siyasetçi ve Eskişehir eski milletvekili (d. 1882)
  • 1967 - Ann Sheridan, Amerikalı oyuncu (d. 1915)
  • 1983 - Kemal Bilbaşar, Türk yazar (d. 1910)
  • 1985 - Oktay Arayıcı, Türk oyun yazarı (d. 1936)
  • 1988 - Cemal Reşit Eyüboğlu, Türk siyasetçi ve Kurucu Meclis üyesi (d. 1906)
  • 2002 - Ege Ernart, Türk şair, tiyatro ve sinema oyuncusu ve reklamcı (d. 1937)
  • 2002 - Peggy Lee, Amerikalı şarkıcı (d. 1920)
  • 2006 - İbrahim Rugova, Kosova Cumhurbaşkanı (d. 1944),
  • 2008 - Marie Smith, Eyak dilini konuşan son kişi (d. 1918)
  • 2010 - Orhan Alp, Türk makine mühendisi ve siyasetçi (d. 1919)
  • 2013 - Ahmet Mete Işıkara, Türk bilim insanı, jeofizik mühendisi ve eğitimci (Türkiye'de "Deprem Dede" olarak bilinen) (d. 1941)
  • 2013 - İsmet Kür, Türk edebiyat öğretmeni ve yazar (d. 1916)
  • 2016 - Mustafa Koç, Türk iş insanı (d. 1960)
  • 2016 - Mrinalini Sarabhai, Hint dansçı (d. 1918)
  • 2017 - Ayberk Atilla, Türk tiyatro, dizi ve sinema oyuncusu (d. 1946)
  • 2017 - Vahit Melih Halefoğlu, Türk diplomat ve dışişleri bakanı (d. 1919)
  • 2021 - Oktay Yavuz, sinema oyuncusu (d. 1943)
  • 2021 - Yavuz Bahadıroğlu, Türk roman ve hikâye yazarı, gazeteci, radyo programcısı (d. 1945)

Ahmed Muhtar Paşa Aramızdan Bugün Ayrıldı (21 Ocak 1919)

Ahmed Muhtar (Osmanlıca: احمد مختار باشا) (Gazi Ahmet Muhtar Paşa adıyla da tanınır; 1 Kasım 1839; Bursa - 21 Ocak 1919; İstanbul), 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı 'nın  Kafkasya cephesi komutanı, asker, gökbilimci, yazar, eğitimci ve devlet adamıydı. 1912 yılında kısa bir süreyle Osmanlı Devleti' nin sadrazamlığını da yapmıştır. Darüşşafaka Cemiyeti'nin kurucularındandır.

Çocukluğu ve gençliği

1839 yılında Bursa'da doğdu. Babası İpekçi Halil Efendi'ydi. Babası 6 yaşında ölünce dedesi tarafından büyütülen Ahmet Muhtar İlk ve Orta eğitimini Bursa'da tamamladı. Bursa Işıklar Askerî İdadisi'ni bitirdikten sonra İstanbul'a giderek öğrenimini Harbiye Mektebi'nde sürdürdü. 1860 yılında Harbiye'yi birincilikle bitirerek kurmay yüzbaşı oldu. Ahmet Muhtar Harbiye'den mezun olduktan sonraki ilk görevi Serdar-ı Ekrem Ömer Paşa'nın yanında Karadağ Savaşlarına katılmak oldu. Savaş sırasında küçük bir süvari birliğiyle Ustruck Geçidi'ni ele geçirmeyi ve iki yerinden yaralanmasına rağmen destek kuvvetler gelene kadar geçidi elinde tutmayı başardı. Bu başarısından dolayı binbaşılığa yükseltildi. Harbiye Mektebi'ne dönerek bir süre eğitim subayı olarak görev yaptı.

1863 yılında, sonradan Darüşşafaka Cemiyeti'ne dönüşecek olan Cemiyet-i Tedrisiyye-i İslamiye'nin kurucuları arasında yer aldı. 1864 yılında Abdülaziz'in oğlu şehzade Yusuf İzzeddin Efendi'nin öğretmeni oldu. Şehzadeye 1864-1867 yılları  arasında İngiltere , Fransa ,  Almanya  ve  Avusturya gezilerinde refakat etti.  Ahmet Muhtar 1867 yılında tekrar Karadağ'a döndü ve Karadağlı isyancılara karşı karşı büyük başarılar kazandı. 1869 yılında Yemen'e tayin edildi. Yemen'deki Arap isyanlarına karşı kazandığı başarılardan dolayı 1871 yılında 33 yaşında Müşir (Mareşal) rütbesini kazandı ve Yemen'e vali oldu. Daha sonra Şumnu, Erzurum, Bosna-Hersek ve Karadağ'da görev yaptı. 93 Harbi'nin arifesinde padişah II. Abdülhamit tarafından Kafkas cephesinin başkomutanlığına getirildi.

93 Harbi'ndeki rolü

Ahmet Muhtar Paşa başkomutanlık görevini üstlenmek üzere 16 Mart 1877 tarihinde deniz yoluyla Trabzon'a, oradan da 30 Mart 1877'de Erzurum'a ulaştı. 27 Nisan'da Rus birlikleri Doğubeyazıt'ı işgal etti. 17 Mayıs'ta Ardahan Rusların eline geçti. Ahmed Muhtar Paşa Erzurum'u savunmak için Zivin'de bir savunma hattı oluşturdu. Komuta ettiği ordu Rus Ordusu'na karşı 25 Ağustos'ta Gedikler Muharebesi, 24 Ekim'de ise Yahniler Muharebesi'ni kazandı. Bu savaşlar sonrası Gazi unvanını kazandı.

Ancak Alacadağ Muharebesi'nde komuta ettiği Osmanlı ordusu yenilince, Ahmed Muhtar Paşa ordusuyla Erzurum’a çekildi. Ruslara karşı çok daha az bir asker gücüyle savaşmasına rağmen Aziziye Tabyası'nda Rusları defalarca geri püskürtmeyi başardı. İstanbul'dan asker desteği istemesine rağmen asker yardımı alamayınca Kafkas ordusunu Bayburt'a çekmeye karar verdi. Bu sırada Tuna Cephesindeki Rus ordularının İstanbul'a yaklaşması üzerine İstanbul'a çağrıldı ve Çatalca'da Ruslara karşı bir savunma hattı kurmakla görevlendirildi. Ruslarla Ayastefanos Antlaşması görüşmeleri başlayınca savunma hattını Bakırköy'e kadar çekti. Savaşın son günlerinde Erkan-ı Harbiye başkanlığına getirildi.

Devlet adamlığı

Ahmed Muhtar Paşa 93 Harbi sonrasında Tophane-i Amire yöneticiliği, Manastır Valiliği  ve  Üçüncü Ordu müfettişliği gibi görevlerde bulundu. 1882-1908 yılları arasında Fevkalade Komiser görevine atanarak 26 yıl Mısır'da yaşadı. 1912’de Halâskâr Zâbitân’ın  İttihat ve Terakki Cemiyeti çoğunluklu meclisin aleyhinde Askerî Şura'ya muhtıra vermesinin üzerine Sultan V. Mehmet Reşad , görece tarafsız sayılan Gazi Ahmet Muhtar Paşa’yı 22 Temmuz 1912’de sadrazam ilan etti. Sadrazamlığı sırasında kabine yönetimine gelen muhalif baskılar sebebiyle ve de Balkan Savaşları'nın başlamış olması üzerine, Gazi Ahmed Muhtar Paşa'nın önerisiyle 5 Ağustos 1912'de 4. Meclis-i Mebusan  dağıtıldı. Sıkıyönetim ilan edildi.

29 Ekim 1912'de de Gazi Ahmed Muhtar Paşa sadrazamlık görevinden istifa etti. Sadrazamlığı, Sultan V. Mehmet Reşat saltanatında 22 Temmuz 1912 - 29 Ekim 1912 tarihleri arasında üç ay sekiz gün sürmüştü. 93 Harbi'ndeki anılarını savaşın ardından Sergüzeşt-i Hayatım'ın Cild-i Sanisi adlı bir eserde toplamıştır. Ahmed Muhtar Paşa askerlik yeteneğinin yanı sıra gökbilim ve matematiğe ilgi duymaktaydı. Uluslararası saat sistemi ve Miladi takvim sisteminin kullanılmasını Osmanlı Devleti'nde ilk defa ileri sürdü. Bu konuda Islahat-ül Takvim adlı bir kitap yazmıştır. Ayrıca İstanbul'daki Darüşşafaka Lisesi'ni kurucusudur. 1890 yılında açılışını yaptığı İstanbul'un Avrupa tren terminali olan Sirkeci Garı'na ilk önce Ahmet Muhtar Paşa'nın adı verilmişti, sonradan sadece "Sirkeci Garı" olarak anılmaya başladı. 21 Ocak 1919 tarihinde 80 yaşındayken İstanbul’da vefat etti ve Fatih Camii avlusuna gömüldü.

Mirası

Ahmed Muhtar Paşa'nın oğlu Mahmud Muhtar Paşa (Soyadı Kanunu sonrasında Mahmud Muhtar Katırcıoğlu) Osmanlı Devleti'nde Bahriye Nazırlığı yapmıştır. Torunu Sermet Muhtar Alus ise İstanbul konulu yazı ve kitaplarıyla tanınmış gazeteci, yazar ve karikatürist idi. Kars valiliği ve Kars Tugay Komutanlığı, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ahmet Muhtar Paşa’nın karargâh olarak kullandığı 19. yüzyılda yapılmış olan konağı restore ederek bir müze haline getirmişlerdir. Müze içerisinde Osmanlı-Rus Savaşları ile ilgili askeri malzemeler, savaş planları, haritalar ve fotoğraflar bulunmaktadır. Bu müzenin girişine Ahmet Muhtar Paşa’nın bir büstü yapılmıştır.

Kaynak : VikiPedia