Tarihte Bugün-3 Ocak
Tarihte Bugün-3 Ocak

Tarihte Bugün-3 Ocak

  • 1521 – Martin Luther, Roma Katolik Kilisesi tarafından aforoz edildi.
  • 1917 – Ardahan Arap Camii’nde 373 Müslüman-Türk Ermeni çeteciler tarafından camiyle birlikte yakıldı.
  • 1921 – Türkiye, Ermenistan’la barış anlaşması yaptı.
  • 1922 – Mersin Fransız işgalinden kurtuldu.
  • 1924 – Mısır’da Luksor’daki tapınakta Tutankamon‘un taş lahdi bulundu.
  • 1928 – Nikaragua’da Augusto César Sandino önderliğindeki yurtseverler ayaklandı. Amerika Birleşik Devletleri 1000’den fazla deniz piyadesini savaşmak üzere gönderdi.
  • 1959 – Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Eisenhower Alaska’nın 49. eyalet olarak Birleşik Devletlere katıldığını açıkladı.
  • 1961 – Amerika Birleşik Devletleri Küba ile ilişkilerini kesti.
  • 1986 – İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında (İMKB) hisse senetleri alım satımı başladı.
  • 1993 – Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George H. W. Bush ve Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin, stratejik nükleer silahlarda indirimi öngören START-2 anlaşmasını imzaladılar.
  • 1988 – Margaret Thatcher, 20. yüzyılda Birleşik Krallık’ın en uzun süre görevde kalan Başbakanı unvanını aldı. Sonraki iki yıl daha bu görevde kalmaya devam edecektir.
  • 1990 – İbrahim Balaban’ın “Göç” adlı tablosu 45 milyon TL’ye satıldı; bu yaşayan bir ressamın eserine ödenen en yüksek fiyat oldu.
  • 1977 – Beylerbeyi’ndeki tarihi Halil Paşa yalısı yandı.

Günün Öne Çıkan Başlığı – Martin Luther, Roma Katolik Kilisesi tarafından aforoz edildi.

Almanya’nın Eisleben şehrinde doğan Martin Luther, Erfurt Üniversitesi’nde okudu. Ailesine yaptığı bir ziyaret dönüşü, Erfurt yolunda yıldırım çarpma tehlikesiyle karşılaşınca keşiş olmaya karar verdi. 21 yaşındayken Aziz Augustin tarikatına bağlı bir manastıra girip ilahiyat eğitimine başladı ve aynı yıl rahip oldu. Ertesi sene Wittenberg Üniversitesi’nde doktorasını tamamlayarak ders vermeye başladı. O günlerde, Roma’nın görevlendirdiği bir Dominiken keşişi olan Johann Tetzel, Wittenberg civarında endüljans satıyordu.

Luther manastırdaki günlerinden beri sorguladığı bu uygulamaya karşı bir eleştiri yazdı. “Endüljansın Kuvvetine Dair Tezler” başlıklı, 95 maddeden oluşan bu metni 31 Ekim 1517 günü piskoposlara gönderdi ve aynı zamanda birer mektupla endüljans konusundaki vaazların teolojik açıdan sağlam bir zemine oturtulmasını istedi. Sonuçta bu tezler Almanya’da ve komşu ülkelerde Luther’in kendisinin de öngörmüş olmadığı bir hızla yayılınca sadece endüljans satışlarında bir düşüş yaşanmakla kalmadı, bu olay bütün reform hareketinin başlangıcı oldu.

Roma’da Luther’in fikirlerine karşı bir Papalık davasının açılması

1518 yılında Roma’da Luther’in fikirlerine karşı bir Papalık davası açıldı. Bu engizisyon davasında Luther gıyabında yargılandı. Papa her ne kadar aforoz ettiyse de o, aforoz nameyi halk arasında yaktı. İmparator Maximillian onu heretik (dinden çıkmış, sapkın) ilan etti; Luther, suçlamalara cevap vermek üzere Roma’ya çağrıldı. Ama o, Roma’ya gitmek yerine, Augsburg’da Kardinal Cajetan’a ifade vermeyi tercih etti. Cajetan ondan fikirlerinden ve Kilise’ye yaptığı saldırılarından vazgeçmesini isteyince, Luther, Wittenberg’e döndü. Burada Kutsal Roma Germen İmparatorluğu’nun imparator seçme yetkisi olan Saksonya Dükü III. Frederick onu himayesi altına aldı. Papa X. Leo, III. Frederick’ten Luther’in sürgüne gönderilmesini talep ettiyse de, dük bu emre itaat etmedi. Bu arada bazı görüşlerinden vazgeçen, hatta Papa’ya bir özür mektubu bile gönderen Luther, Ingolstadt Üniversitesi rektörü Johann Eck ile endüljans konusunda bir münazaraya katıldı.

15 Haziran 1520 günü Papa X. Leo, Luther’i bir bildiriyle aforoz etti. Ekim ayında Papalık bildirisi Luther’in eline geçti ama Erfurt Üniversitesi’ndeki öğrencileri onu parçalayıp suya attı. Üniversite yetkilileri ise bu olaya müdahale etmedi. Derken Luther, belki de en meşhur kitabı olan “Von der Freiheit des Christenmenschen” (Hristiyan Kişinin Özgürlüğü Üzerine) isimli kitabını Papa X. Leo’ya yönelttiği bir açık mektupla birlikte yayımladı. Onun düşüncesinin teolojik ve ideolojik temellerini yansıtan bu küçük eserin özünde “Freiheit” (özgürlük) kavramı vardır.

“Kutsal Metinler ve akıl yoluyla ikna edilmediğim sürece papalar ve konsüllerin otoritesini kabul edemem.”

1521 yılında Luther bu sefer de İmparator V. Karl tarafından Worms Kurulu’na ifade vermek üzere çağrıldı. Yolda Erfurt, Eisenach, Gotha ve Frankfurt’ta vaazlar verdi ve Worms’a büyük bir kalabalık eşliğinde zafer kazanmış komutan edasıyla girdi. Burada kendisinden yazmış olduğu kitaplardaki heretik fikirlerinden vazgeçmesi istendi. Luther şöyle bir ifade verdi: “Kutsal Metinler ve akıl yoluyla ikna edilmediğim sürece papalar ve konsüllerin otoritesini kabul edemem. Zira bunlar kendi aralarında çelişmekte ve benim vicdanım da sadece Tanrı’nın sözüne bağlıdır. Bu sebeple hiçbir görüşümden dönmüyorum çünkü kişinin vicdanına rağmen yazdıklarını inkar etmesi doğru ve güvenilir olmaz. Tanrı yardımcım olsun”.

Worms Kurulu, sonuç alınamadan dağıldı. Luther de yerleştiği Wartburg’da İncil’in Almancaya tercümesine başladı. Luther, Wartburg’dayken Wittenberg’de de önemli değişiklikler oluyordu. Özel ayin isteklerini reddeden keşişler Augustinien tarikatını terk etti. Kale Kilisesi’nin rahibi evlendi; öğrenciler Fransisken manastırındaki sunağı tahrip etti; ayinler Almanca yapılmaya başlandı ve şarap kadehi ilk defa kiliseye gelen cemaate de sunuldu. Luther hakkındaki yasaklamalar kaldırıldı ve o da Wittenberg’e dönerek kilisede vaaz vermeye başladı. Nürnberg Kurulu, Luther’den artık kitap yayımlamamasını isteyerek Katolik doktrini dışındaki vaazları yasakladıysa da Luther yazmaya devam etti; hatta şair ve müzisyenlerden ayinlerde kullanılacak yerel dile katkıda bulunmalarını istedi.

50 Bin Köylünün Öldürülmesi ve Köylülerin Luther’den Uzaklaşması

1524, Almanya’da karışıklıkların yaşandığı bir yıldı. Köylüler Luther’in öğretileri doğrultusunda ekonomik koşullarının iyileştirilmesi için ayaklandı. Liderleri arasında Wittenberg’de eğitim almış bir ilahiyatçı olan Thomas Müntzer de vardı. Luther köylülerin saldırılarına karşı bir kitap yazdı ve ayaklanma Frankenhausen’de bir çatışmada 50 bin kadar köylünün öldürülmesiyle sona erdi, Protestan rahiplerden bazıları Katolik prensler tarafından idam edildi ve köylüler Luther’in kendilerini aldattığına inandı.

Eski bir rahibe olan Katharina von Bora ile evlenmiş olan Luther, 1526’da Deutsche Messe und Ordnung des Gottsdienstes (Almanca Ayin ve Kutsal Merasim Düzeni) adıyla yayımlamış olduğu ayinlere başladı. 1529 senesinde önce Batı medeniyetini İslam tehlikesinden korumak için Türklere karşı savaşmanın her hristiyanın üzerine vazife olduğunu bildiren bir eserden (Türklere Karşı Savaşta) sonra, Hristiyanlığın temel inanç ve doktrinlerinin soru-cevap şeklinde öğretildiği “Küçük ve Büyük Kateşizm’i yayımladı.

Üç yıl sonra Nürnberg Dini Barış Komitesi, Alman Protestanlara özgürlük tanıdı. Luther, Wittenberg İlahiyat Fakültesi’nin dekanlığına getirildi. Sağlık sorunları olmasına rağmen yazmayı sürdürdü. Önce Anabaptistler (vaftiz uygulamasının sadece ergenlikte olabileceğini iddia eden bir Protestan mezhebi), daha sonra Yahudiler aleyhine yazdı ve Kutsal Metinler’den hareketle Papalığa karşı oldukça ağır bir dille eleştiri olarak “Wider das Papsttum zu Rom vom Teufel Gestiftet” (Roma’da Şeytan Tarafından Kurulmuş Papalığa Karşı) eseriyle Papalığa son darbesini indirdi.

17 Şubat 1546 günü doğduğu yer olan Eisleben’de kalp ve böbrek yetmezliğinden öldü. Luther’in endüljans uygulamasına karşı 95 tezinin yayılmasıyla başlayan ve 1521’de savaşlara ve şiddete varacak ölçüde tırmanan reform hareketi Avrupa’da o zamana kadar tek mezhep olan Katolikliğin bölünmesine ve genel olarak Reform Kiliseleri adı verilen yeni oluşumların doğmasına yol açmıştır: Daha çok Almanya, Avusturya, İskandinavya’da (ve dolayısıyla ABD’de) yaygın olan Lutheryan Kilisesi ve özellikle İsviçre, Fransa, Hollanda ve İskoçya’da (dolayısıyla ABD’de) bulunan Presbiteryan Kilise, daha çok İngiltere’de ve dünyada Büyük Britanya’nın etkili olduğu ülkelerde hakim olan Anglikan Kilisesi.

Kaynak:WikiPedia