Merkez Bankası

Ekonomiyle ilgili olsun olmasın birçok ortamda konuşulan iki konu var; biri IMF’ye olan borcun bitirilmesi diğeri ise merkez bankası rezervlerinin durumu.

Nedir Bu Rezerv ? Neden Tutulur ? Ne İşe Yarar ? Peki Bu Para Kimin ?

Merkez Bankası döviz fiyatındaki tırmanışı engellemek için “Bankanın döviz rezervinden döviz satışı yapmaya başladı”. Son dönemlerde sıkça duyduğumuz bir cümle…bu konuyu açmak istiyorum izninizle…

Merkez Bankası; para ve kur politikalarını desteklemek, piyasalara güven vermek, T.C. Hükümeti’nin döviz cinsi üzerinden iç ve dış borç servisini gerçekleştirmek, dışsal şoklara karşı gerekli döviz likiditesini bulundurmak için döviz biriktirir. Bu birikime döviz rezervi denilir.

Merkez Bankaları, ekonominin ihtiyaçlarını zamanında karşılayabilmek ve sıkıntılı günleri aşabilmek amacıyla altın ve döviz şeklinde iki çeşit rezerv tutar.
Bankanın toplam döviz varlıklarından döviz yükümlülükleri çıkınca kalan dövize Merkez Bankası’nın Net Döviz Pozisyonu denir.

Merkez Bankası’nın döviz rezervleri uluslararası kabul görmüş ölçütlere göre “sınırda sayılacak ‘’ büyüklüktedir. ‘’ Bu rezerv krizde kullanılmayacak da ne zaman kullanılacak ‘’ diye sorabilirsiniz “ fakat ekonomiye müdahale için kullanılır, işe yaramaz ve hızla erirse, Türkiye rezervlerini eritmiş bir ülke konumuna düşer.

Merkez Bankası Rezervleri Ne kadardır ? Bir Fikrimiz Var Mı ?

Türkiye, dünya merkez bankaları arasında en yüksek altın rezervi tutan ülkelerden biridir.
(1. ABD, 2. Almanya, 3. IMF.) Merkez Bankalarının altın rezervi bulundurmasının nedenleri arasında altının stratejik bir rezerv tutma aracı olması, istenildiği zaman paraya çevrilebilme özelliği bulunması ve ülkenin zor zamanlarda ödeme gücüne sahip olduğunu sergilemede önemli bir rol oynamasındandır. Geçmişte kağıt paranın altın karşılığı olarak basılmış olması da altın rezervi birikiminde rol oynamıştır.

En temel anlatımla,bir ülke cari açığını çeşitli finansman kalemlerinden finanse ettikten sonra ortada hala bir açık kalmışsa bu açık Merkez Bankası rezervlerinden karşılanır ya da tersine bu dengede fazla oluşmuşsa bu fazla Merkez Bankası rezervlerine eklenmektedir.
Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinin tamamı kendisine ait değildir. Bunların bir bölümü bankaların Merkez Bankasında tutmak zorunda olduğu zorunlu karşılıklardan oluşmaktadır.

Merkez Bankasındaki Bu Para Kimin?

Vatandaş olarak herhangi bir ticari bankaya gidip 100 bin lira parayı bankaya yatırmamız ile bir süreç başlıyor. Ticari Banka kanuni zorunluluk olarak bu 100 bininin vadesi ve cinsine göre ortalama %10 lük kısmını zorunlu karşılık olarak Merkez Bankasına yatırıyor, yani vatandaşın 10 bin lirası merkez bankasına aktarılmış oluyor İşte bu MB deki rezervin önemli bir kısmı Ticari bankaların zorunlu karşılıklarından oluşmakta, yani başka bir ifadeyle mevduatı olan her vatandaşın merkez bankası rezervinde payı bulunuyor, yani bu paralar emaneten merkezin kasasında, kesinlikle bankaya ait değil.

Net rezerv miktarı açıklanmıyor fakat ekonomistler toplam mevduat miktarından üç aşağı beş yukarı tutarı hesaplayabilirler.

Bizim gibi borçlu ülkelerde rezerv tutmanın ciddi faiz maliyetleri var ama bu bir yarış, gövde gösterisi ve Türkiye bu yarıştan kopamamaktadır.

Burada eleştirilen nokta rezervi olduğundan büyük ve öz sermayeymiş, bu ülkenin tasarrufuymuş gibi gösterme çabası. Çünkü vatandaş olarak borcumuz bitti kasada da paramız var zannetmeye devam etmekteyiz.

Merkez Bankasının Yükümlülükler Ne Anlama Gelmektedir ?

Merkez Bankasının bilançosunda yükümlülükler “Toplam Döviz Yükümlülükleri” ve “Merkez Bankası Parası” olmak üzere iki ana kalemden oluşmaktadır. Bunlardan ilki olan “Toplam Döviz Yükümlülükleri”, TL dışındaki yükümlülükleri ifade etmekteyken, “Merkez Bankası Parası” ise TCMB’nin TL yükümlülüklerini ifade etmektedir .“Toplam Döviz Yükümlülükleri” kalemi “Dış Yükümlülükler” ve “İç Yükümlülükler” den oluşmaktadır. TCMB’nin yurt dışında yerleşiklere olan döviz yükümlülükleri “Dış Yükümlülükler” de izlenmektedir.

2000’li yıllara kadar TCMB döviz rezervleri içinde önemli bir paya sahip olan, TCMB stratejik hedefleri doğrultusunda tasfiye kararı alınan “İşçi Dövizleri” hesapları ve “SDR Tahsisatı nedeniyle IMF’ye Yükümlülüğümüz” “Dış Yükümlülükler”i oluşturan iki ana kalemdir. TCMB’nin yurt içinde yerleşiklere olan döviz yükümlülükleri ise “İç Yükümlülükler” kalemi altında izlenmekte olup esas itibarıyla kamu kesiminin ve bankaların TCMB’deki Yabancı Para mevduatından oluşmaktadır. Analitik bilançonun diğer pasif kalemi olan “Merkez Bankası Parası” ise TCMB’nin TL yükümlülüklerini göstermekte olup, para politikası kapsamında önem arz eden parasal büyüklükleri içermektedir. ( Merkez bankası analitik bilançosu da başka bir yazının konusu olsun )

Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervleri 12 Ekim 2017 91.5 milyar dolardan 93.7 milyar dolara olarak açıklanmıştır.

TCMB rezervleri tarihler itibarıyla şöyle (milyon dolar):

Tarih Altın Rezevleri

Brüt Döviz Rezervleri

Toplam Rezervler
29.01.2016 18.478 92.856 111.334
30.12.2016 14.051 92.051 106.102
06.10.2017 20.675 93.654 114.329

 

Merkez Bankası zannedildiği gibi % 100 milli mi ?

A gurubu hisse olarak adlandırılan %55.12’lik hissesi Hazine’ye

B gurubu hisse Türkiye’de faaliyet gösteren milli bankalara %25.74

C gurubu hisse milli olmayan banka ve imtiyazlı şirketlere %0.02

D gurubu hisse ise Türk vatandaşı gerçek ve tüzel kişilere olmak üzere %19.12

Merkez bankamızın ortaklık yapısı bu şekilde, lakin bu ortakların kim olduğu, hangi paylarda hissedar oldukları bilgisi ticari sır kapsamında olduğu gerekçesiyle kamuoyuyla paylaşılmıyor. Hazinenin payının bu iktidar öncesinde daha düşük oranda olduğunu da belirtelim. Bu da önemli bir detaydır.

KAYNAKLAR :
Mahfi Eğilmez / Kendime Yazılar
Güngör Uras / Merkez Bankası Rezervleri İle İlgili Makalesi
TCMB Haftalık Para Ve Banka İstatistikleri

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here