1636 -1637 Hollanda lale soğanı balonu

Bu haftaki yazımın konusu tarihte bilinen en eski ve şaşırtıcı varlık balonu olan Lale Soğanı balonu.

Lale bitkisi (Tulipa) bildiğimiz gibi Osmanlı İmparatorluğunun sembolik çiçeğidir. Gerileme Döneminde (1718-1730) tarihleri arası Lale Devri olarak adlandırılmıştır. Lale bitkisinin Orta Asya’dan Anadolu’ya 12.yüzyıldan itibaren İran Selçukluları ve Büyük Selçuklular ile geldiği kesindir. Sanat tarihçilerimiz Hunlara ait kalıntılarda lale motiflerine çok sık rastlanıldığına dikkat çekerler.

Bu yazım için araştırma yaparken şunu da öğrendim ki; harflerinin karşılığı sayılar hesabına dayanan “ebced” usulüne göre “Allah” kelimesi ile “Lale” kelimesinin aynı rakama tekabül etmesi, ediplerde “yaratıcının yarattıklarında tecelli etmesi” düşüncesinden hareketle derin heyecan uyandırmıştır.1 Lale kelimesinin Arap harfleri ile yazılıp tersinden okunmasıyla Hilal=Ay olur, hilal ve ay da Osmanlı İmparatorluğunun amblemidir. Esas konumuza dönecek olursak…

Balon ya da köpük sanal değer ile reel değer arasındaki farkın sanal değer lehine giderek büyümesine denir.2

Fiyat farkı o kadar büyür ve gerçeğinden sapar ki ciddi anlamda çılgınlıktır, alım satım bu fiyatlar üzerinden yapıldığı için balon gittikçe şişer şişer, patlar. Ve fiyatlar normale döner. Sonuç: Hüsran

Hollanda’yı derin bir ekonomik buhrana iten Lale macerası Kanuni Sultan Süleyman döneminde bir büyükelçinin Lale Bitkisini Hollanda’ya götürüp tanıtmasıyla başlıyor ve zamanla lüks bir eşya, prestij meselesi sayılıyor.

Savaşların bitimiyle o zamanlar bahar havası yaşayan Hollanda’da konut fiyatlarının, hisse senetlerinin fiyatları artıyordu, spekülatif amaçlara uygun bir ortam vardı.

Lale soğanı da dayanıklı bir maldı ve piyasa için çok uygundu. Öyle ki nüfusun an alt tabakasından en üst tabakasına kadar herkes lale ticaretine girdi.

Lale bitkisi, Nisan ve Mayıs aylarında sadece bir haftalığına çiçek verir , soğanlar Haziran ayından Eylül ayına kadar sökülüp satılır, kalan zamanlarda tüccarlar sezon sonunda satın alacakları lale soğanı anlaşmalarını imzalamaya başlarlardı.

Satışa konu olan lale soğanı fiyatları için inanılmaz rakamlar var örneğin; 40 adet lale soğanı için 100.000 florin!! (Hollanda’nın eski para birimi 01/01/2002 itibariyle Euro) o zamanlar kalifiye bir işçinin yıllık maaşı 150 florinmiş!. Bir lalenin  soğanı için şunları verdiğini söyleyenler var: 2 araba yulaf, 4 araba arpa, 4 semiz öküz, 12 semiz koyun, 8 semiz domuz, 2 fıçı şarap, 4 fıçı bira, 2 fıçı tereyağı, 50 kilo peynir, 1 karyola, 1 kat elbise, 1 de gümüş vazo.3

Buraya kadar işler güzel ilerlemiştir fakat 1637 yılı şubat ayına gelindiğinde tüccarlar artan fiyatlar nedeniyle artık alıcı bulamaz olmuşlardır, talep çöküşe geçmiştir. Balon patlamıştır ve fiyatlar aniden düşmüştür. Elinde değerinin 10 katı fazlasına almış olduğu sözleşmeler ile halk bir başına kalmıştır. Lale üreticileri de satın alınmayan laleler ile..

Karşılıklı davalar uzayıp gitmiştir, yargıçlar bunun kumar yoluyla kazanılmış olduklarına ve sözleşmelerdeki %10 teminat tutarının dahi ödenmemesi gerektiğine karar vermişlerdir.

Kıssadan hisse: kısa yoldan zengin olma hayallerine kapılmayın, yatırım ile kumarı karıştırmayın …

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere hoşçakalın..

1 İbrahim Atay, Osmanlıda Tabiat Sevgisi Ve Tefekkürün Simgesi Bir Çiçek “ lâle ”, Tarih Ve Medeniyet , Temmuz 1997, s.60.

2 http://www.radikal.com.tr/yazarlar/mahfi-egilmez/balonlar-lale-cilginligiyla-basladi-907445/

3 [21] F. Gönül Âyânoğlu, Osmanlı Türklerinde  Lâle’ye Verilen Önem, Türksoy Türk Dünyası Kültür, Sanat, Bilim, Haber ve Araştırma Dergisi ,Haziran 2000, s.33.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here